Namangan davlat universiteti

Ilmiy axborotnomasi

Chop etilgan: 12 Aug 2026 | Maqola Ochiq kirish

SKALYAR-TENZOR GRAVITATSIYA NAZARIYASIDA SIMPSON-VISSER FAZO-VAQTLARINING KRITIK CHEGARALARI VA RADIAL BARQARORLIK MASALASINING QO‘YILISHI

Badalov Qodir Abdumalik o‘g‘li, Samarqand davlat pedagogika instituti dotsenti, Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti kichik ilmiy xodimi
Ibadov Rustam Mustafayevich, Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti professori
Shoqosimov Ilyos Asliddin o‘g‘li, Samarqand davlat pedagogika instituti talabasi
O'zbekcha

SKALYAR-TENZOR GRAVITATSIYA NAZARIYASIDA SIMPSON-VISSER FAZO-VAQTLARINING KRITIK CHEGARALARI VA RADIAL BARQARORLIK MASALASINING QO‘YILISHI

Annotatsiya. Maqolada Simpson-Visser regulyarlashtirilgan qora tuynuk – yumronqoziq fazo-vaqtining Bergmann-Vagoner-Nordtvedt sinfiga mansub skalyar-tenzor gravitatsiya nazariyasidagi tasviri tahlil qilindi. Metrikaning gorizontlari, bo‘g‘izi va “black-bounce” sohasi b/m o‘lchamsiz parametr orqali klassifikatsiya qilindi. Minimal bo‘lmagan bog‘lanish funksiyasini aniqlovchi rekonstruksiya tenglamasining kritik nuqtalari x=0 va, b<3m bo‘lganda, x=±√(9m²-b²) ekanligi ko‘rsatildi. Bog‘lanish funksiyasining bo‘g‘iz yaqinidagi asimptotikasi lnf∼-[3m/(3m-b)]ln|x| ko‘rinishda topildi. Natijada geometrik jihatdan regulyar Simpson-Visser fazo-vaqti bitta skalyar maydonli regulyar skalyar-tenzor nazariyada butun radial oralig‘ida yagona global yechim sifatida ifodalanmasligi aniqlandi. b<3m da to‘rtta, b≥3m da esa ikkita alohida skalyar-tenzor soha hosil bo‘ladi. Olingan natijalar asosida radial g‘alayonlanishlar uchun fizik chegaraviy shartlar va spektral barqarorlik mezoni shakllantirildi.

Kalit so'zlar: Simpson-Visser metrikasi, regulyar qora tuynuk, yumronqoziq ini, skalyar-tenzor gravitatsiya, radial g‘alayonlanish, barqarorlik.

Русский

КРИТИЧЕСКИЕ ГРАНИЦЫ ПРОСТРАНСТВ-ВРЕМЁН СИМПСОНА-ВИССЕРА В СКАЛЯРНО-ТЕНЗОРНОЙ ТЕОРИИ ГРАВИТАЦИИ И ПОСТАНОВКА ЗАДАЧИ РАДИАЛЬНОЙ УСТОЙЧИВОСТИ

Аннотация. В статье исследовано представление регуляризованного пространства-времени Симпсона-Виссера в скалярно-тензорной теории гравитации класса Бергмана-Вагонера-Нордтведта. Горизонты, горловина и область black bounce классифицированы с помощью безразмерного параметра b/m. Показано, что критическими точками уравнения реконструкции неминимальной связи являются x=0 и, при b<3m, x=±√(9m²-b²). Найдена асимптотика функции связи вблизи горловины: lnf∼-[3m/(3m-b)]ln|x|. Установлено, что геометрически регулярное пространство-время Симпсона-Виссера не может быть представлено как единое глобальное решение регулярной односкалярной теории во всём радиальном диапазоне. При b<3m возникают четыре, а при b≥3m – две отдельные скалярно-тензорные области. Сформулированы физические граничные условия и спектральный критерий радиальной устойчивости.

Ключевые слова: метрика Симпсона-Виссера, регулярная чёрная дыра, кротовая нора, скалярно-тензорная гравитация, радиальные возмущения, устойчивость.

English

CRITICAL BOUNDARIES OF SIMPSON-VISSER SPACETIMES IN SCALAR-TENSOR GRAVITY AND THE FORMULATION OF THE RADIAL STABILITY PROBLEM

Abstract. The scalar-tensor representation of the regularized Simpson-Visser black-bounce spacetime is investigated within the Bergmann-Wagoner-Nordtvedt class of gravitational theories. The horizons, throat and black-bounce sector are classified in terms of the dimensionless ratio b/m. The reconstruction equation for the nonminimal coupling is shown to possess critical surfaces at x=0 and, for b<3m, at x=±√(9m²-b²). The near-throat behavior of the coupling is found to obey lnf∼-[3m/(3m-b)]ln|x|. Consequently, although the Simpson-Visser geometry is curvature regular, its one-scalar scalar-tensor representation cannot form a single globally regular solution over the whole radial range. Four separate scalar-tensor patches arise for b<3m and two patches for b≥3m. Physical boundary conditions and a spectral criterion for radial stability are formulated on this basis.

Keywords: Simpson-Visser metric, regular black hole, wormhole, scalar-tensor gravity, radial perturbations, stability.

Fayllar

skalyar-tenzor-gravitatsiya-nazariyasida-simpson-visser-fazo.pdf Yuklab olish

Mobil qurilmada PDF-ni ko'rish uchun ochib oling.

PDF-ni ochish
Ma'lumotlar
Yo'nalish 01.00.00-Fizika-matematika
Jurnal 2026-8-son (avgust)
Chop etilgan 12 Aug 2026
Tashkilot Samarqand davlat pedagogika instituti
ID 81208-1786559559
Ushbu havola Crossref va ilmiy iqtiboslar uchun rasmiy landing page havolasi hisoblanadi.
Ilmiy ID-lar
Scopus: 58032364600
ResearcherID: AEB-2830-2022