Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Ushbu maqolada Kirxgof qoidalari (tok va kuchlanish qoidalari) mavzusini oliy taʼlim muassasalarida boʻlajak muhandislarga oʻqitishda nostandart topshiriqlardan foydalanish metodikasi koʻrib chiqiladi. Tadqiqotning dolzarbligi shundan iboratki, anʼanaviy oʻqitish usullarida talabalar zanjirlarni tahlil qilish algoritmini mexanik tarzda oʻzlashtiradilar, biroq nostandart, real muhandislik vaziyatlarida bilimni tatbiq eta olmaydilar. Maqola maqsadi — muammoli taʼlim, bosqichma-bosqich murakkablashtirish va nazariya-amaliyot integratsiyasi tamoyillariga asoslangan nostandart topshiriqlar tizimini ishlab chiqish va uning samaradorligini asoslashdir. Tadqiqot metodologiyasi ilmiy-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish, topshiriqlar taksonomiyasini loyihalash, ekspert baholash va model tarzidagi sinov-nazorat sxemasini qoʻllashga asoslanadi. Natijada yetti turdagi nostandart topshiriqlar taksonomiyasi (yetarli boʻlmagan/ortiqcha maʼlumot, koʻp konturli tuzilmalar, teskari masalalar, xatoli sxemalar va boshqalar) ishlab chiqildi hamda ularni darsga joriy etishning bosqichma-bosqich modeli taklif etildi. Maqolada shuningdek anʼanaviy va nostandart yondashuvlarni solishtiruvchi jadval, baholash mezonlari va kutilayotgan pedagogik natijalarning nazariy modeli keltirilgan. Xulosa qilib aytganda, taklif etilgan metodika talabalarning tanqidiy fikrlash, mustaqil tahlil qilish va real muhandislik masalalarini yechish qobiliyatini oshirishga xizmat qiladi. Maqola natijalari elektrotexnika, elektronika va energetika yoʻnalishlari boʻyicha oʻqitiladigan fanlar dasturini takomillashtirishda foydalanilishi mumkin.
Kalit so'zlar: Kirxgof qoidalari; nostandart topshiriqlar; muhandislik taʼlimi; muammoli taʼlim; elektr zanjirlari; pedagogik
Аннотация. В статье рассматривается методика использования нестандартных задач при обучении будущих инженеров законам Кирхгофа (правилам токов и напряжений) в высших учебных заведениях. Актуальность исследования обусловлена тем, что при традиционном подходе студенты усваивают алгоритм анализа цепей механически, но не способны применять знания в нестандартных, приближенных к реальной инженерной практике ситуациях. Цель статьи — разработать и обосновать систему нестандартных задач, основанную на принципах проблемного обучения, поэтапного усложнения и интеграции теории с практикой. Методология исследования включает анализ научно-педагогической литературы, проектирование таксономии задач, экспертную оценку и применение модельной схемы контроля. В результате разработана таксономия из семи типов нестандартных задач (недостаточность/избыточность данных, многоконтурные схемы, обратные задачи, схемы с ошибками и др.), а также предложена поэтапная модель их внедрения в учебный процесс. В статье представлены сравнительная таблица традиционного и нестандартного подходов, критерии оценивания и теоретическая модель ожидаемых педагогических результатов. Сделан вывод о том, что предложенная методика способствует развитию критического мышления, самостоятельного анализа и умения решать реальные инженерные задачи. Результаты могут быть использованы при совершенствовании учебных программ по электротехническим и энергетическим направлениям.
Ключевые слова: законы Кирхгофа; нестандартные задачи; инженерное образование; проблемное обучение; электрические цепи; педагогическая методика; критическое мышление.
Abstract. This article examines a methodology for using non-standard problems in teaching Kirchhoffʼs laws (current and voltage rules) to prospective engineers in higher education institutions. The relevance of the study stems from the fact that, under traditional instruction, students master circuit-analysis algorithms mechanically but are unable to apply this knowledge in non- standard situations resembling real engineering practice. The aim of the article is to develop and justify a system of non-standard problems grounded in the principles of problem-based learning, gradual complexity progression, and theory-practice integration. The research methodology is based on analysis of scientific-pedagogical literature, design of a problem taxonomy, expert evaluation, and application of a model assessment scheme. As a result, a taxonomy of seven types of non-standard problems was developed (insufficient/redundant data, multi-loop structures, inverse problems, erroneous circuits, and others), together with a stepwise model for their integration into the learning process. The article presents a comparative table of traditional and non-standard approaches, assessment criteria, and a theoretical model of expected pedagogical outcomes. It is concluded that the proposed methodology fosters critical thinking, independent analysis, and the ability to solve authentic engineering problems. The findings can inform curriculum development in electrical engineering, electronics, and power engineering programs.
Keywords: Kirchhoffʼs laws; non-standard problems; engineering education; problem-based learning; electrical circuits; pedagogical methodology; critical thinking.