Namangan davlat universiteti
Annotatsiya. Generativ sunʼiy intellekt boshqa tilda yozilgan matn boʻyicha tezkor va individuallashtirilgan qayta aloqa olish imkonini beradi; biroq avtomatlashtirilgan qayta aloqaning mavjudligi oʻz-oʻzidan oʻrganish sodir boʻlganini anglatmaydi. Asosiy pedagogik masala oʻsmir oʻquvchilarning SI tomonidan yaratilgan tavsiyalarni mualliflik nazoratini saqlagan va avtomatlashtirilgan tuzatishga qaramlikni yuzaga keltirmagan holda talqin qilishi, baholashi hamda qoʻllashidan iborat. Ushbu nazariy-metodik tadqiqot 7-9 sinflarda ingliz tilida yozma nutqni oʻrgatishga moʻljallangan inson markazli GenSI instruksional modelini ishlab chiqadi. Unda avtomatlashtirilgan yozma nutqni baholash, GenSI vositasidagi qayta aloqa, qayta aloqani oʻzlashtirish, oʻzini oʻzi boshqarib oʻrganish, formativ baholash, SI savodxonligi va oʻqituvchi vositachiligiga oid tadqiqotlar integratsiya qilindi. Mazkur tamoyillar AIDR-V modelining besh bosqichi - faollashtirish, izlanish, qoralama yaratish, takomillashtirish va verifikatsiya - orqali operatsionallashtirildi. Modelda SI dastlabki diagnostik vosita vazifasini bajaradi; oʻquvchi mezon va dalillarga asoslangan tahrir qarorlarini qabul qiladi; oʻqituvchi esa pedagogik muvofiqlikni taʼminlaydi, oʻquvchi muallifligini himoya qiladi va baholashni muvofiqlashtiradi. Tadqiqotning asosiy konseptual natijasi kommunikativ maqsad, CEFRga asoslangan mezonlar, qayta aloqa tasnifi, tahrir jurnali, mustaqil verifikatsiya va reflektiv asoslashni oʻzaro bogʻlaydigan takror qoʻllash mumkin boʻlgan dars protokolidir. Model Oʻzbekiston ixtisoslashtirilgan umumiy oʻrta taʼlim muassasalari uchun ishlab chiqilgan boʻlsa-da, muayyan platformaga bogʻlanmagan. Toʻliq eksperimental maʼlumotlar mavjud boʻlmagani sababli uning samaradorligi yuzasidan sababiy xulosalar chiqarilmadi; keyingi kvazieksperimental tekshiruv uchun sinovdan oʻtkaziladigan farazlar va baholash mezonlari belgilandi.
Kalit so'zlar: inson markazli generativ SI; ingliz tilida yozma nutq; qayta aloqani oʻzlashtirish; matnni tahrirlash; verifikatsiya; oʻquvchi subyektligi
Аннотация. Генеративный искусственный интеллект обеспечивает возможность быстрой и индивидуализированной обратной связи по письменным работам на втором языке; однако наличие автоматизированной обратной связи само по себе не свидетельствует об обучении. Ключевая педагогическая проблема заключается в том, как подростки могут интерпретировать, оценивать и применять сформированные ИИ рекомендации, сохраняя авторский контроль и не формируя зависимость от автоматизированного исправления. В настоящем теоретико-методическом исследовании разработана человекоцентричная учебная модель применения ГенИИ при обучении письму на английском языке в 7–9 классах. Модель интегрирует исследования по автоматизированному оцениванию письменной речи, обратной связи с использованием ГенИИ, освоению обратной связи, саморегулируемому обучению, формативному оцениванию, ИИ- грамотности и педагогическому посредничеству. Эти положения операционализированы в пяти этапах модели AIDR-V: активация, исследование, создание черновика, доработка и верификация. ИИ выполняет функцию предварительного диагностического ресурса; ученик принимает решения о редактировании на основе критериев и доказательств; учитель обеспечивает педагогическую релевантность, защищает авторство ученика и калибрует оценивание. Основным концептуальным результатом является воспроизводимый протокол урока, объединяющий коммуникативную цель, критерии CEFR, классификацию обратной связи, журнал редактирования, независимую проверку и рефлексивное обоснование. Модель разработана для специализированных общеобразовательных учреждений Узбекистана, но не зависит от конкретной платформы. Ввиду отсутствия полного массива экспериментальных данных причинные выводы об эффективности не формулируются; определены проверяемые гипотезы и рамка последующей квазиэкспериментальной валидации.
Ключевые слова: человекоцентричный генеративный ИИ; письмо на английском языке; освоение обратной связи; редактирование текста; верификация; учебная субъектность
Abstract. Generative artificial intelligence enables rapid, individualised feedback on second-language writing; however, the availability of automated feedback does not in itself constitute evidence of learning. The central pedagogical issue is how adolescent learners can interpret, evaluate, and use AI-generated recommendations while retaining authorship and avoiding dependence on automated correction. This theoretical and methodological study develops a human-centred GenAI instructional model for English as a foreign language (EFL) writing in Grades 7-9. It integrates research on automated writing evaluation, GenAI-mediated feedback, feedback uptake, self-regulated learning, formative assessment, AI literacy, and teacher mediation. These principles are operationalised through the five stages of the AIDR-V model: Activation, Inquiry, Drafting, Refinement, and Verification. The model assigns complementary responsibilities to the learner, teacher, and AI system. AI functions as a provisional diagnostic resource; the learner makes criterion- and evidence-informed revision decisions; and the teacher ensures pedagogical relevance, protects learner authorship, and calibrates assessment. The principal conceptual outcome is a reproducible lesson-level protocol that connects communicative purpose, CEFR-informed criteria, feedback classification, revision logs, independent verification, and reflective justification. Designed for specialised secondary schools in Uzbekistan, the model remains transferable across platforms and comparable educational contexts. Because a complete experimental dataset is not yet available, the study advances no causal claims regarding effectiveness. It concludes by formulating testable propositions and an evaluation framework for subsequent quasi-experimental validation.
Keywords: human-centred generative AI, EFL writing, feedback uptake, revision, verification, learner agency.